Veilige plek

by - december 10, 2017

Een veilige plek
kerststal veilige plek


Feest der herkenning. Met de kersttijd zijn heel veel dingen vanzelfsprekend. Licht, warmte, samenzijn. Muziek, een kerstboom Geboorte van Jezus, misschien wel een plekje voor de engelen. Maar het was wonderlijk genoeg nog een hele zoektocht naar de stal. Niet alleen in het kerstverhaal, maar ook naar de plaats van dit verhaal in de bijbel. Alleen bij de Evangelist Lukas vinden we de beschrijving van de geboorte van Jezus in Bethlehem, in een stal. En om nog meer heilige huisjes omver te werpen: eigenlijk staat er geen ‘stal’. Het Griekse woord dat wij sinds de middeleeuwen al vertalen met stal, betekent eigenlijk ‘gastenkamer’. Dat was een kamer, vaak op het dak van het huis gebouwd. En om het nog ingewikkelder te maken: de familiekamer waar het gezin zelf verbleef, was beneden, vlak bij de dieren, om zo de warmte vast te houden. En juist in die gastenkamer zou geen plaats zijn geweest volgens de overlevering. Het is dus nog een hele zoektocht om in de woorden van de bijbel en de verhalen van de traditie vast te stellen op welke plaats Maria en Jozef verbleven. Was het in de familiekamer, dan zou je die gemakkelijk kunnen verbinden met de stal, de plek waar de dieren waren. Of toch in een gastenkamer, niet in de herberg, maar van familie van Jozef in Bethlehem, dat immers de stad van zijn voorouders was? We zouden hier de hele kerstperiode nog een boom over kunnen opzetten….

Hoewel de Griekse vertaling ons op het verkeerde been heeft gezet, zouden wij ons kerst niet meer kunnen voorstellen zonder stal, met os en ezel. En Jezus in de voederbak. Waarom is het zo belangrijk om je een voorstelling te kunnen maken? Waarom zou je je druk maken over de juiste vertaling of plek waar Jezus ter wereld kwam? Omdat de hele setting vol van betekenis is. We weten allemaal wel dat een stal geen onderkomen voor een koning is. Dat deze aanduiding vooral wil duidelijk maken dat hij van nederige afkomst was, een mens onder de mensen, misschien lager nog. Dat Jezus als zoon van God eenvoudig begon om later tot letterlijk grote hoogten te komen. 

Maar het beeld van de stal roept nog iets anders op: dat van een schuilplaats. Een veilige plek. Een onderdak, waar dieren hun heenkomen zoeken als het buiten te guur wordt. Een plek waar het op z’n minst wat warmer is dan onder de sterrenhemel.
Een stal vraagt niet veel: muren en een dak. Maar geeft des te meer: beschutting tegen regen en wind, tegen gevaar. Grond om op te staan. Rugdekking in de donkere nacht. En met dit beeld zie ik gelijk een ander, namelijk alles wat verbonden kan worden met een veilige plek. Een toevluchtsoord. Die plek die gezocht wordt door vluchtelingen, wereldwijd. Mensen vluchten niet om een mooier huis te vinden. Mensen vluchten niet van stal naar herberg. Mensen vluchten om een veilige plek te vinden. Soms zelfs van herberg naar stal. Van een plek waar het ooit goed was, waar ze een goede baan, familie, een onderkomen hadden. Maar die plek, je kunt er zo tientallen op de wereldkaart aanwijzen, staat in brand. Een brandhaard die ontvlucht moet worden. Omdat de ene mens de ander het licht in de ogen niet gunt. Omdat de meningen verschillen. Omdat haat het laatste woord heeft. Van herberg naar stal. Een veilige plek. En ondertussen kijken wij in Nederland om ons heen. Soms even hard mee op zoek naar die veilige plek. En vaak constateren we dat wij er daar niet genoeg van hebben. Dat we eerst maar eens voor ons eigen onderdak moeten zorgen. Dat onze veiligheid misschien wel in het geding komt als er meer mensen op de deur kloppen. Het licht in de ogen van de ander… Laat dan een tegengeluid klinken. Zoals in de Psalmen, die troostende woorden:

De Heer is mijn licht, mijn behoud,
wie zou ik vrezen?
Bij de Heer is mijn leven veilig,
voor wie zou ik bang zijn?

Zou de liefde van God dan niet groot genoeg zijn om een ieder te omvatten? De psalmist hield het graag bij zichzelf en spreekt van zijn eigen veiligheid. Maar veiligheid, is net als licht, iets om te delen. Wij mogen ons veilig en geborgen weten, zonder angst. Dat is geen zeker weten, dat is geloven en hopen. Dat is de poëzie van het bestaan. Dat is wat we bezingen, er zijn wel 39 psalmen en gezangen die over veiligheid zingen, dit is wat we elkaar gunnen, op kerstkaarten schrijven. Soms in tegenspraak met alles wat we om ons heen meemaken. Ook in eigen huis en hart kan een gevoel van veiligheid ver te zoeken zijn. Wie wordt geconfronteerd met ziekte, kan van het ene moment op het andere een gevoel van bestaanszekerheid, van veiligheid verliezen.

Ik sprak laatst met iemand die aan het eind van haar leven stond. Dat was haar verteld door de artsen; dat ze niet meer zou genezen. Het allerliefst wilde ze naar huis, naar haar familie. Naar haar veilige plek. maar dat ging nog niet, ze moest nog zeker een week in het ziekenhuis verblijven. In die periode keerde ze zich langzaam naar binnen en zocht en vond in zichzelf een veilige plek. Zij deed dat door met God te praten. Hem soms te vervloeken om wat haar overkwam. Bij hem uit te huilen en om rust te vragen. Voor haar waren de woorden van deze Psalm een geloofsbelijdenis: bij de Heer is mijn leven veilig. Met de tijd verdween haar boosheid en angst en ging ze haar laatste beetje toekomst in. Haar levensverhaal en ervaringen deden me stil zijn. Ik moet u eerlijk bekennen dat zulke overtuigende woorden zoals in deze Psalm en eigenlijk ook wel die van het kerstverhaal zelf, niet de woorden zijn die ik te pas en te onpas gebruik. Want hoeveel genade, warmte en hoop ook uit deze Bijbelverhalen-- klinken, soms klinken ze wat te overtuigd. Te stellig, te mooi om waar te zijn. Die veilige plek, alles goed en wel, wat moet je doen als je het niet zo ervaart? Als je het maar niet eens kan worden met wat je overkomt? Als je in een ziekenhuis belandt, of in een asielzoekerscentrum? Als je op straat moet slapen? Als je überhaupt niet kan slapen omdat je zorgen te groot zijn? Kom me dan alsjeblieft niet aan met troostende woorden. Geef me dan maar een beeld, een verhaal, een gebaar waardoor ik weet: ook voor mij is die veilige plek er. Ik moet er alleen soms heel hard naar zoeken.

En bij die zoektocht naar een veilige plek kunnen we elkaar helpen. Met de zegenende woorden van St Patrick. 

De Heer zij voor u om u de juiste weg te wijzen

de Heer zij achter u om u in de armen te sluiten en om u te beschermen tegen gevaar

de Heer zij onder u om u op te vangen wanneer u dreigt te vallen

de Heer zij in u om u te troosten als u verdriet hebt

Hij omgeve u als een beschermende muur wanneer anderen over u heen vallen

de Heer zij boven u om u te zegenen


zo zegene u God vandaag morgen en in eeuwigheid                   

You May Also Like

0 reacties